A M O S , O B A D I A K A
YONA
Asesen ka Ainakina Aidwara ka
Amos, Obadia ka Yona
F. Wayne Mac Leod
Light To My Path Book Distribution
Copyright © 2024 F. Wayne Mac Leod
Apedorosio kere eyuwaritai. Emamei adis atutubet naka eitabo kalo Na ebeit aitolomun komam
ekewadikan ecamakinit kotoma aiwadikaata.
Ikokoron kere dimikito karai kitijenikitai, elemunitai KO orionget kangol lo itolomuni Ebaibulin
New International Version of the Bible (Copyright © 1973, 1978, 1984 International Bible Society.
Edumunitai apedorosio nuka aitosoma kane jai Zondervan Bible Publishers, Apedorosio kere
eyuwaritai.) Ikokoron kere elemunitai KO “NKJV” New King James Version®, Copyright © 1982
by Thomas Nelson Inc. Kocamakinitete. Apedorosio kere eyuwaritai.
Ikokoron Lu itosomatai KJV elemunitai KO King James Version KO Baibuli
Amalan Na epolo noi nejai Pastor Ochuli Israel ka etimu ke, Lilian Mac Neil, Daine Mac Leod.
Korai komamete, ti mamu epatana aisiomo eitabo lo. Amalan da nejai ejulan ejakait Okiror Moses,
kanu aingarakin aijulun eitabo lo kamusugun toma Ateso.
CONTENTS
Title Page
Copyright
Nuka Kongaren
AITODIKIN NEJAI AMOS
1- AITODIAR ENABI
2 - ATUBOKIN AKWAPIN
3 - ATUBOKIN Isirael
4 - IJO BON ASEU EONG
5 - AITICAN NAKA EDEKE
6 - KOMOWAI EONG KOJAR
7 - ITUKWII NU IDINIKITOS
8 - AIYALAMA KANU Lo-Debar
9 - EBIRIJI
10 - EDITA LO KARAITO NAKA AKAMU
11 - AIJILILIUN KA AITALAUN
AITEGEARIO NA EITABO LOKA OBADIA
12 - AITAPOET KANUKA EDOM
13 - EITURO LO ABILA
14 - ANYANYAR NAKA ARONISIO
15 - AITAJARIO KA ITUNGA EJAKAIT EDEKE
AITEGEARIO NAKA EITABO KA YONA
16 - KIKITENARI TARSIS
17 - ANYARAUNIO NAKA EJAKAIT
18 - KANUKINYIO ISWAMAA NGUN?
19 - ACAKAKIN TOMA ANGOLOL
20 - KOTOMA AKOL AKOIK NA AGAR
21 - A RERENG NA IYAREIT
22 - KITORONOKIN NINEBE
23 - EKITOI KA YONA
About The Author
E
NUKA KONGAREN
itabo loka Amos erai adwarasit nejai akwap Na edulokin noi oboro
nuka akwap. Erai eyemutu naka akwap Na kobu kocamaki ake
arerengusio aitonyoun nges Kama ejai ekakoran arerengusio. Erai
da bobo eyemut ka echokon no epatan, nokobu kocam anyarauno naka
Edeke kosodi alimonokin akirot ka Edeke ka atiting toma akwap Na ejai
amunaun. Kotoma aidwar Na kere iwanyuni ijo akiro nuka aronok nu eyaun
amina naka iboro ka agogongu naka Edeke lo emina ainyakun iketunga
mama ke.
Kotoma aidwar naka Obadia, iriamun oni ka Edom, itunga nu eyaikina, nu
ejai adwaris. Kiwanyuni oni akiro nu mamu itemonokitai kiding inacan ka
aituputoor koduwe kes. Obadia erai eyemutu ka akwap Na ebiror kanu
epogete. Erai ainingosit nekijai oni airerior atiakatiakata kwape inacan ka
anacan kotoma Kristo. Erai Na aisitunete epone lo kijaria oni kane jai
Ejakait.
Yona erai eyemut loka etunganan lo kobu kowutata ka akote naka Edeke
kaijaar ke. Erai aputo ka Edeke lo emina lomam ejalakin Ike ejanakinak
nuka epali. Kitodikin Na oni epone lo epedoria Edeke angetakina nuke kane
jai ngol loka epali. Erai no eyemut ka Edeke loka aipikor kane ebirorori
etunganan. Eyangauni eitabo lo aisinyikokin ngun Lu ibelokinos komanete
ka ainakin kes amuno ka kawap naka adiakar ka ne mamei amuno.
Mam epelekinitai eitabo lo aburokin ngun Lu iwadikatai o baibuli. Ejai
nges kwape aingakinet aitotoro ijo toma atutubena ka aidwar ke Amos,
Obadia ka Yona. Kosiomo ngun lukitodikitai Jo kotoma ngin geunet naka
esula. Kilip emoyo loka Edeke aitodikin Jo abeit kokoro. Itosoma eitabo lo
aingarakin Jo ajenun ngun Lu isiomi. Kangin sula kere engetakin ka
aingiseta nu kiticaikineete kongaren. Kingarekinete Jo aitosoma ngun Lu
isiomo Jo kotoma aijara kon. Ebwaikinit eong da aputo naka ailipasinei nu
ibusakinoto kangin angetakinete nak esula. Oyanga apak kosodi airere
ekonitau kosodi ailip kotupite ailipasinei nu.
Akalipasit koraun eitabo lo ibore yeni kingarakin Jo alosit ka ainakina
kotoma oitabon luka, Amos, Obadia, ka Yona. Tetere da bobo ipedori
aisinyikokin, anonokikin ka aingarakinio kotoma autara naka aijaar Na ekot
Edeke. Kisirereng ijo Edeke Na itetemonor asiomo itabon Lu epolok
kaitutukete Na mojong.
F. Wayne Mac Leod
A
AITODIKIN NEJAI AMOS
Lo’iwadikat:
mos, ekawadikan loka adwarasit kana, iboit kocalo no enyaritai
Tekoa, kojai ikilomitan 19 {km} {12miles} angalakimak naka
okide KO Betelekemu. Karai nges ecokon korai boboda akorion
komametotori ka adio aitutorio kere naka enabene. Kobu Edeke konyarau
nges kaswam ke arautu ekeneran mama ejaasi iketunga aibois ke, apaarasia
ke ekabaka Uzziah lo {Juda} ka ekabaka Jeroboam lo {Isirael}, kejaret
kailajar ka abar.
Kauke
Apaarasia Lu kobu Amos kodwaritor, Isirael ka Juda kebaritos. Abara Na
kobu koyinaki itunga anyoun Kama ejai Ejakait. Iboro nuka akwap opotu
koraut ationis kapaarasia ke Amos ido kiyatakinos atiokisio. Adoteu,
amamutu ka adolit, epoget ka amuno Na emamei ayuara keraas
adiopediopen ka adiakanareta ka itunga ke Edeke. Inera Amos asurokin
adiakanareta nu, kingaingaitoi kane ejaas itunga ke Ejakait abongor mama
ejai ekes Edeke ka irotin Ke. Aitapoet ke naka ebiriji kobu kitodiki itunga
luka Edeke epone lo koputu kibirunotor kadoketait Na kibwaikinit Edeke
kes.
Ajokis Naka Eitabo Ka Lo Lolo:
Kitodikit eitabo loka Amos epone lo epedorio Edeke alemun ecokon no
mam itutoritai aswama akirosit Na epolo ka akwap. Mam Amos kapedori
epogete kanu asioman arai aijen naarai kamametotor. Karai etunganan lo
kapatan, itopoloutai kocalo kayeni didi kojatotori ka aswam naiepatan.
Kapedor Edeke ayangaar nges kotoma apatanu ke, kosodi aitaraun nges
enabi loka Israel ka Yuda. Erai Na ainingosit mama ijai oni ice nu kapotu ka
dumut arerengu nak aitutorio ka nu aijanakin. Epone ani epatanari oni
amunokin aok aitutorio ka aijen adepari Ejakait Edeke. Erai Amos
awanyunet ne kijaa oni ne kicodunor oni apogakin kanu aitutorio wok ka
aijen.
Kiwanyun oni nuipu koitabo Kano epone lo epedoroto iboro nuka akwap ka
abar amunaun oni kopone loka ekristayone wok. Kopotu itunga ke Edeke
kowanyutu ican akaulo karerengusio nu kopotu kes kodumunito. Kopotu
kosalakis esesenete akes arerengusio abois ka Edeke. Kopotu komunokinosi
akes agogongu adepari aingarenikno nak Edeke ka aitogogongio nak Edeke.
Erai Na acodunio naepol noi ka paarasia wok da.
Erai nak amina noi Edeke aseun aitosoma ecokon no epatana ener ka itunga
ke. Erai lo etunganan lo kajatotor kanu ikidioko. Kamametotor ka asioman
arai abar apogar. Kajai nges kwapu noi katutubet kes. Arai cepaki kepuai,
nes keyinakin Edeke eseuni nges. Araibo mam nges itumudikitai kwape
kice, ka abar Na kobu kowenikin mam kes. Kapedor apupun Edeke kosodi
einer bal ngol lo alacakin kotoma obor nuka akwap.
Inera eitabo loka Amos iboro nuka akwap, epoget, ayuara nak aisaba ka
aiyiun naibuikina. Kotoma abeit inera apaarasia wok.
E
1- AITODIAR ENABI
Osiom Amos 1:1
rok oni egeuna aisiom ka okauke aidwar, ejok ber oni ajenun
etunganan ka apaarasia ke. Karai Amos ecokon katutubet Na
ebakai Tekoa. Karai Tekao ecalo no erapaar, kojai ikilomitan
nepetai itomon ka kany angalakimak nak Betelekemu. Kiyinakin oni ekokor
no sodit ajenun ebe, erai Tekoa ecalo lo ekoriere. Mam Amos kerai enabi
kotoma ageunet ke, arai da mam kelomunit kotoma okale noka enabine
(kowanyu Amos 7:14). Karai ecokon no epatana KO calo lo ekoriere,
kocamunite aijar aijar nak aiyapaara. Arai otunganan lo kobu emoyo noka
Edeke kobu. Inabin kwii ice, mam nges kopon kitutoritete kanu aijanakin,
konye kobu kodumunite anyaraun Kama ejai Edeke. Karai ngun bon kakoto
nges. Nges erai eburi loka agogongu ka apedori. Kobu kisipedo nges alosit
kotoma agogongu naka emoyo loka Edeke, aimor ka ice ngun Lu keyinakit
Edeke nges kotoma atitingu. Erai Na ainongosit kotoma apaarasia wok.
Asioman Na ejok epol, konye anyarauno kotoma omoyo ka aitanapio
agogongu epolok noi. Epedor Edeke aswam nuiipu kocokon alomam
esiomit itia ecakoko Lu nabin Lu esiomito.
“Amos” apolouke “Alangir” or “ebwokan atiokisio.” Kerai ekiror no
kebwoikinit ake swam Ko: Isirael. Kalosi arautu ebwokan alangiru nak
itunga nuka Edeke. Alangiru naka adiakanareta kec kapedori aisisia kes.
Karaida ekote nen, kabilakina eke etau kanukes. Erai no cut epone no
kebeitor. Epone ani kapedoria aibecokin alimonokin karai emametotor ka
langiru? Ake amamutu ka asioman nak abeit mam kapedor ajaut ke epone
no dumunet acoa kamametotor ka epone kere konye ener kotoma alangiru
Na epol Na keyiinakit nges Edeke. Akiro nu epolok duc epote kotoma
otawon nu epupute alangir.
Kobu Amos kodwarite ikaru iyarei korok amaran nak akwap ijangakina
Isirael. Erai Na akirot Na epol noi kanu Amos. Aireikin ake aidwar katipet
kobu kolingakinite alimun nu kamaran ka akwap. Kawanyutu nu kebala
kokoron kanuta:
Mam kereka akwap emarani kanuka ngun, ka ngin itunganan da
yeniboie kotoma aibworo? Eebo, enyouni cut kwape Ecor, Ilapanai
kosodi abongori bobo kwape Ecor loko Misiri. (Amos 8:8)
Abu kaanyu Ejakait ebwoi edunyi ketem, kotema nges atiar, Kinom
acuneta, tetere ilokulokunos apeteta; Kobilibil kes kakwesikec kere,
Aari yeni egoli kakesikekileng, Emameun idiokakesi yeneker,
Emameun da idiokakesi yenekui.” (Amos 9:1)
Aputo Na isutakitai toma okokoron nu erai nak amaran naka akwap Na epol
noi Na eyanguni aijangakin akwap kere. Ijangarete acuneta nuka etem
koyinakinete ailokulokun aibirokin kwap ne ejaas nu emaete. Kobu Amos
kinerite nu ikaru iyarei kokau eroko ejauna. Atupite ekisil ke Moses,
awanyunet naka enabi kalo abeit erai aitodolikin nak aidwar ke. Kilimokin
Na oni abeit nukamunitos Amos. Kwape kobu adwarasit kodolio kotoma
aica, eke ejautene eyuara. Karaida mam nges esiomit kotoma osomero loka
abeit, karaaida mam nges ebunit kotoma okale loka inabini, kobu koyaite
apedori Na epol ido koponi koyaitete noi. Karai nges enabi loka Edeke loka
abeit.
Erai Na epol airere awanyun ngun nu kopotu kotakanutukotoma akwap
naka Isirael kotoma aparasia ke Amos. Edwarit Amos aprasia nu kipugatori
ekabaka Uzziah no Judah ka ekabaka Jeroboam no Isirael. Kenyaritai
ekabaka Uzziah loka ajokan. Kotoma apugan ke, kobu Edeke koinak akwap
ainapakin ka abar. Kobu kopedo aitelekar nuka asurupi ke ice nu edwarak.
Kobu kirigawu Yerusalem, kiyatak eke alalawu ke ka agogongu nak ajore,
ka ayaite apolopolosio nuka akoru. Kayongitai Juda apaarasia ke Uzziah
kojenar ka atutubete kere. Apak nak eyemut noka Yuda itodunit, kotoma
adoketait Na didi, erai apaki Na epol Na kapedor, kapaarasia nu kipugator
Daudi ka Solomon. Konye Jeroboam, karaida mam nges eyaitai kwape
ekabaka noka ajokan, kajaas arerengusio nuka abar akwap naka Israel.
Kobu Jeroboam kipugate adaub apak Na epol adepar edio ekabaka kere Ko
Isirael. Kobu kopedo ainyakun aiboisio nu kedemaritai kes ka apaarasia nu
ikabakan nu soditi. Kilajaar akwap, eyuwar, ido kobarite.
Ekoto aingiset aingisio: Inyobo keyinakin Amos edwari kotoma pak ka
Na? Inyobo eneri akiro nuka aronok arai nu nu eyarete kotoma apak Na
ewutar Edeke aisirereng Ike tunga? Kerai cut toma aibecokina kanuka abar
ke Israel ka Yuda kakotosi apupunu akirot ke Amos. Akes abar kobu
koinakinite kes ikulepek aipupu ayuwar (kowanyu 6:1). Kobu akes abar
koinak kes amamutu apodo ka anonoku kotoma omoyo. Ekabaka Uzziah no
Judah mamu kobu kopodokin nuce kanu abar ke, ido akwap ke da alopete
koputu ileici kirumata kanu aridakinite ka apalunite nuka ican (kowanyu
4:1).
Ekokoro no sodit ileleba apolou. Kotoma okokoro no bon kikamuni oni
epone ka ejautene ke Amos. Kisisiauni oni ebe erai nges etunganan lo
enyaraunit Edeke aikwengar itunga Lu ejaarete ejare kes bon. Mam ake
apedori ingita ido itutubit nges einer ne ejaas itunga kwape abwoikiniton
Edeke. Anyaraunio ngipengin eyinakinit nges ener ka oni da. Kayinakis aok
aijen kere nu ebala nges.
Nutupitono:
Inyobo ikotori oni asioman ka adoketait kwape iboro nu
epolok noi kotoma okaru wok? Epone bani epolokototori kes
atupite anyaraunio nak Edeke?
Anibo adoketait nak asioman Na ejatotori ka Amos kanu
aijanakin?
Inyobo akurianu nak iboro nuka akwap?
Iwanyunitor ijo elope itamakin aijanakin bon kolemarite
Edeke awaii? Inyobo idumuni ijo kanu epogete Kano?
Aiibo ti ijai ijo lolo korai komam kerai kanu aswam ke Edeke
kaijaar kon?
Inyobo cut kotoma aitebeikina eyangarit akon aijen Kama
ejai Ejakait Edeke?
Kanu Ailip:
Ibuinikina lemu Jo alosit kotoma ayongit naarai obujo
koyaanga elope ebe emamei ijo adoketait nak asioman? Ilip
Edeke kitim jo koinak jo atitingu ka acamunit naedolit
aikunyakin ngaren kotoma agogongu ke.
Ingit Edeke apukori akon konyen kotoma oboro nu ejaas
elemari ijo kama ke
Imala Ejakait kanu arerengusio nu kijaik nges ijo. Koyanga
apaki adio ajenunu ake jokis kotoma aijaar kon.
Ingit Ejakait aitodikin ijo nuipu ka nuipu kwape ejaar akoni
amuno nges. Imala nges ebe nges bon akon amuno
K
2 - ATUBOKIN AKWAPIN
Osiomo Amos 1:2-2:5
otoma aitonor wok naka okau, koponi kitodikin oni enabi Amos.
Kilosi Kwan oni asesen ake akiro. Egeunit ekokoro lo yareit ka
alimorete Na abunore ke etube ka Ejakait. Itupusitai Ejakait
kotoma okokor no kwape ekajion loka polon ebunit Ko Yorusalemu
atubokin akwapin. Nape eyapuni nges, irurumakin nges kwape engatunyu.
Etupakin nges airuruma. Ewokete inyia ka kuju naka emoru kere alukun
nges. Mamu no erai ekajion no Tai Tai lo ebunit Ko Zion. Erai no epol no
tukuriani. Edeke loka akwap kere. Ejai ayangaun ake angolopa asurokin
akwapin.
Kiwanyuni ijo ebe kingin ngolopa egeunenei ka akiro: “kanuka
adiakanareta auni arai awongon.” Aitetemunete Na esubit bala ibore yeni
ducu etapit Amos aitosom kapaarasia ke atamar ebe apolor adiakar kotunga
ka kwapin. Erai akirot ebe etubokin kes adepaar abuonokinit. Etemoto oni
itubesia ke ekajioto lo apolon etubokin akwapin nuka alolo.
Damascus
Egeunit Edeke aibwaikin igelito asurokin eboma lo Damascus KO Suria.
Kobu itepesen nges kanu aicom Gilead ka “anyodoi nu ejatotor ka ikela
nuka asuwa." Enyodo erai acuma Na itosomao aitiak alosi kane jai agugu.
Kisomatai ka akitoi kojatotor ka ingaroi nu eyitaka (kanu, erai asuwa nu eja
ikela) ka kwap ke. Kiriarete imongin anyodoi omisiri no ejai alosi Na
etubitubitai kanu aitiaka agugu kanu acamakin alosi asakio. Ebala Edeke
ebe kobu Damascus kiciomo itunga luka Edeke kwape iciomata imongin
alosi. Mamu kecamakin adiakarete Na alosit mam iticanitai.
Kanu akes adiakanareta asurokin Ike itunga, kobu Edeke kolimoki itunga
Lu iboete KO Damascus ebe elosi nges aijukakin akim Togo loka Hazael,
ekabaka lo oboma. Ejauna Hazael apaarasia nuka enabi Elisa. Kobu
kipejokite Elisa aingitun ngaren nada Ike koku Ben-Hadad no kadeka.
Kewanyu Elisa nges, kobu Edeke kopukoki nu elosi ekabaka lo aiswamakin
itunga Lu Isirael. Kobu Elisa komonyo kanu apukokinio kosodi Hazael
aingiti kanu aimonyo:
"Inyobo emonyia Ejakait ka?" ingisit Hazael. "Naarai ajeni aronis
na ilosi ijo aisomakin Isiraelin ," kobongoki "Ilosi ijo aweikin
aiboisio kes nuka apolok, ayaar ekatumunak ka akwar,ainuk iduwe
kwap,ka asiolo angor kes nu epotiete," (2 Ikabakan 8:12).Kiwanyun
oni kotoma Amos isumunikit Edeke atubokin etogo loka Hazael
kanu aronis na isomakin nges Isirael. Kalosi nges aijukun etube
loka akim okale ke katubokin Ben-Hadad kanu adiakanareta ka
papake. Karaida epolo nges agogongu, ake aiboisio mam epedorete
ayuwari nges kapak naka anyunyura ka Edeke. Ben-Hadad ka Ike
tunga kasalakinete emamei ayuwara kane ejai ekajion loka apolon
Edeke loka Isirael. Ekeki loka apolon lo Damascus ebilakino kwap.
Elomari Edeke toma oibuga ainyakun kwap cut aitisisi.
Ikabakan luka aditoto naka Aven ka Beth Eden luko Suria kwes da elosete
ainakin aimar nejai Edeke kanu kangun luisomakinite kwes itunga ke
Edeke. Lu iboete ka Aram, eibuga no eyapesi korucokina ka Damascus,
irukutario kinga kanu kes adiakar. Kalosete atwaniar Ikes iboro kere naarai
kopotu kibelokis Ikes ipuran nejai Edeke kosodete asurokin aiyar Ike
itunga.
Kisisiauni oni kane ebe ejai aidunyakina ka epaperone kidding Edeke ka Ike
iduwe. Amamutu ka ayongit arai apelekin aiyar iduwe ka Edeke erai
amamutu ayongit Edeke. Epatanakit Edeke atubokin imusagon kape ka
ngun. Etube ke Edeke KO Damascus ekoto kisiitu oni ebe ekoto oni acoite
epone lo kiyaitor iduwe luka Edeke.
Gaza
Aijen kere anyoun KO Damascus KO Suria Toni Gaza, oibuga lo ejai
angalakimaka naka Yorusalemu kotoma atutubete naka Philistia. Itepesenit
Edeke Gaza kanu aijodor icaloi nuka iduwe nuka Isiraelin kwape ibulesin
ka agwelanar kes Edom. Mam Philistines ka podokinotos Ike’s ibulesin,
kapodokinitos kes nu kedumunete kane ejaas kes. Kobu Ejakait Edeke
kimuwa eponelo eyaitere agwelanari Ike itunga toma obulesene naarai
kobudo kitidisa epone loka ake mina aitaraun iboro Lu gwelan ka agwelar
kanuka ameda. Kipedori oni awomokin nu ewomowomoi Edeke ka nuwok
ka paarasia nu ebelar nu ikaru kanu ne kiteo oni itunga ekotosi aswamu
ameda. Kitukurian oni ngun nu ititingikinit Edeke Iphilistaini kanu adiakar.
Kisumunikit Edeke ebuni nges aicweikin akim arwatatin luko Gaza. Kwape
kopotu kes kosurokinitotori Isiraelin ka aicwe arwatatin luka eboma,
kwangin isomakino kes da. Akes arwatatin icweikino kwap, mamu
epedorete adumun epone lo ingarakin kane jai loka surupi kes. Eyangaaro
kes da kwape keyangaritotor kes icie. Emamunos kes ka gogongu Na
epedoroto aitibwoun asurokino. Abar kere Na kopotu kotukokito eyangaaro
ido etubitubete luka asurupo kes.
Ashdod And Ashkelon
Ekokoro lo 8 kilimokinit oni ebe ikabakan luko Philistine luko Ashdod ka
Ashkelon elosio kes da atiyar. Kwes da elosio atubokin kanu ayayite itunga
ke Edeke epone loka aronon. Kwape engarenok, elosio aiting kes idiope
diope ainakin aimara kes ne jai Edeke ka aitepesenio kanuka eponesio kec
nuka ronok.
Ekron
Elosi Akan ke Edeke asurokin luiboete ka oibuga/ore lo Ekron. Elosete kes
da atwanar idiope idiope. Mam etube ke Edeke ebwoun kiton iphilistain
kere atwanar. Kadedeng etube, konye kadolit. Katwakete naarai mam
koputu koyongat itunga luka Edeke.
Tyre
Itunga nu ebeit atubokin eras Lu Tyre (1:9-10). Iwanyuni ijo ebe kes da
ejenikitos ajakar kwape Iphilistain. Kwes da egwelanaritos icaloi luka
iduwe luka Isiraelin ne jaasi Edomites. Kotoma asoma ngun mam kopotu
koyongata aitutukete naka enacane ka Isiraelin Inyobo aitutukete Na
enacane? Ice kejulak iyiutos bala kerai kapaarasia ke Solomon. Atupite 1
Ikabakan 5:1-12, Ekabaka Hiram loka Tyre kobu kingarakinete ekabaka
Solomon aiduku Etemu loka Ejakait. Kane Amos esula no 1, kekote nene,
kiwanyun oni itunga luko Tyre ebilakinete ebotete iduwe luka Isirael
kacamunite agwelar obulesene kanu aileleba isaono kec. Mam nu eputosi
kanu kopotu kisomakinos Ejakait Yesu Na kebilakini Yuda nges ebotete ka
isirigin akaisauni nuka a silver? Mam abilakino nak epapero erono noi
adepar amorosit ka no asurupi? Elosi Edeke kadolit aitican itunga Lu Tyre
kanu kes agwelanaran Ikes ipaperokwape ibulesin ne jaasi Edomites.
Kojenu na ebe aiticanete ke Tyre eputokinoso ka no Gaza Icwei kino ake
rwatatin ido esalakin emamei aingarakinete.
Edom
Erai Edom akwap Na etupakin (1:1-12). Kidau oni awanyun ebe kirumitos
kwes ileic kanu agwelanar Isiraelin kwape ibulesin. Kapedori ece
awomowom ebe erai Na kiding naka akiro Edeke atubokin kes, konye erai
Na adiopete KO musagon kes nu ipu: Kopotu korukitotori inacan kes keda
akwarasi komam itodikitos aitim.
Kiyitu ebe eraasi Edomites alibunete ka Esau, onacek Yakobo Na kobu
kitarau kes inacan kes Isiraelin. Nen ibucaritotor kes agwelet Isiraelin
kwape ibulesin kec. Kageunete kokau kajai amamutu acamanar kiding
ikalia nu iyarei. Atupit Amos, amamutu acamanar kobu kiyatakin noi. Kobu
anyunyura Na kolot komam irerioritai. Mamu Edom kejatotori ke epudi
loka abwaikin iboro jokan ka Isirael konye kobu koseu amamutu acamanar
ka adwaris. Kanuka ngun, kobu Edeke kisumunik aijukar akim naka etube
asururokin kes. Iboman luka Teman ka Bozrah icanicanawo. Akwap kere
elosi ajenun anyunyura naka Edeke.
Aibo ejai akwap naka Edom lolo? Mamu bobo ejai. Emurwokin ekekiror.
Kanu ainger aitimonor, Kobu Edom koyangu anyunyura ka Edeke nejaas
ikulepeki. Etakanikinete kwangin mam ejaas nu esunete acamakin ainok
nak adwaris ka amamutu acamanara ainok ka awate kes. Ejai itunganan
kotoma aijaar kon yen inger ijo aitim? Ejai onac arai inac yen ipuda Jo
acamanar ka nges? Karai inera Edeke kajo nukamanar ngun, isisiau kane jai
Edom. Olema awai adwaris ocamanaros.
Ammon
Akwap naka Ammon nges erai akwap Na etupakinit atubokino (1:13-15).
Emusago kes Ammon’s erai ajaut ka itawon nu ekotosi adumun adepari
nuce. Ekapakina angerere angor nu epotiete keda akwaras arai, aswam
ngun epedorete aiyatakin eikoru kec. Kanu akote adepar nuce, koponi
kotubituboi itunga. Akote Na ebwouni kane mam epedorio aisimonikin Ike
ipudesia nuka aronoko. Etapit duc nges apol noi ka aiketara ka adepara ne
jaas itunga nu etiroro.
Mamu Edeke ekoto eranga ido epedori aitican Ammon kanu ka ngun. Akim
nak anyunyura ke Edeke kalosi anyamaar Ike’s iboro. Kwape ekwam lo
ededeng, epedori etube loka Edeke aibirokin kes ka apiar awai. Ekabaka ke
Ammon ka eswomaka ke, kapedorete alosit kinga kodoete akanini ka Lu
asurupo kec. Akes alupok ka iboro kec elemaro kane jaas kwes. Ekes
eranga kesalakinit cut mam imonikina.
Moab
Kotoma osulai 2, Ebwoi Moab kakonyen ka Edeke adumun eke etube.
Kileicikit Moab kanu aicwe akojo ke ekabaka loka Edom. Karaida mam
Edom ejaari kwape ekotori Edeke, kamamei Moab apedori ayangar nges
alopete aiswamanar ka ekabaka loka Edom. Aicwe ake kojo kitodunit Na
amamutu ayongite Edeke. Karaida kadolit Edom atubokino kanuka arukitor
Isirael ka akwaras, mam Moab kadolit kanu aicweikin akojo ke ekabaka.
Kotoma kanu ekoto oni aistikino kanuka Daudi, no kobu kidarakinite noi ka
atitingu apaki naka Edeke ka ekabaka Saul. Kajatotori ka arerengusio nuipu
aiyara loka asurup ke, kobu konger aswamu ngun naarai kainakit Edeke
Saul akedoketait naka apedor. Kobu koyongakinite nuitutubit ka apaki naka
Edeke loka Apedor karaida mam nges kobu kojenunite Ike irotin. Kobu
Moab kiswama ka aijulakin. Kanu akes adiakar, aiboiso nuka ayuwar nuka
Moab etiaro. Kalosi akwap adore kiding naka ecelete noka apolon ka
abulonor nak arupepe naka ejie. Ekabaka kes etwani ido esalakinete
emamei engarenon ka ayuwara.
Ejai aisisia Na epol kanuwok. Karaida mam oni kipedor aileicikin kanu
aicwe akojo ke ekabaka lo erono, kipedor oni aileicikin kanu adedengu ka
akiro ngun nuinerio ka acoit asurokin engarenok nu elemunit Ejakait
aibwaikin ayait oni. Mam kes ibusakinit aok amuno. Epodorete kes
amunarite koponesio kec. Epedorete arautu nuka aronok. Karaida, mamu nu
itodunete awok aitoronio ka aisipege. Ekot Moab koraun ne isisia epone
naka acoit no ikotori oni kajaas kotoma koidicane ka ngun nu awanyu
Edeke edolit ainakin apedori ayaite oni.
Judah
Akwap nak awasia na itetemitai kane kotoma okokoron lu erai Judah (2:4-
5).Adiakanareta nuka akwapin karai adiakanareta asurokin etunganan nopa
ducu ,Adiakarete ke Judah erai asurokin Edeke. Ake aiticanete, kekoteneni,
ebuni aroniari noi kwape naka akwap Na mamu ejeni Edeke. Kobu Judah
kongerite ekisil noka Edeke. Kobu kibelok epura ne jai Edeke loka abeit
kosodi aima aputosia. Kanuka kanu, mamu Edeke kepedori abuonikin
aijukari etube loka akim ne jai nges. Kalosi akim anyamar Yorusalem.
Karaida eraas kes itunga luka Edeke, Judah da kabeit abongonokin nejai
Edeke kanu akes aswamisio.
Erai nuka awumokin ebe itunga luka Edeke da ejaas toma aiwadikaite nak
akwapin nu mam ejenete Edeke no ebeit atubokin. Itepesenit Edeke
akwapin luka okinga kanu ayaite itunga kwape kakes erono. (1:3),
Aitubulesen boniki (1:6), amunaun epaperone (1:9), amamutu aitim inacan
ka anacan (1:11), eranga (1:13), ka amamutu ayongite engarenok (2:1).
Elacakina kokanisa noka aloloI kotoma oponesio kangun? Ejai atiakatait
iwok ikanisan ka aiboisio ace nu isomata itunga nukec bon? Ebwoete
ikanisan wok kwape ekajenak nuka adolit kiding naka amuton naka akwap
kane ejaas kes? Akiro nuka Amos eras nuwok da. Kinyarit nges oni
airereikin bonik katupitos awanyuneta ngun nu bwaikinitia ngaren kotoma
osulai nu iyarei.
Koyanga apaki adio kwape kwana airerior ngun nu kisisia oni kane. Ongici
ekoni etau ka epaperone kon ka itunga kaijaar kon. Ileicikit arai ijenikit ijo
kadiopete kadiakanereta kanu? Karai kwangin, itoronikin Kama Ejakait
Edeke. Ki longari Jo kosodi ainakin Jo aipikori akoni adiakar karai
kibelokin Jo ne jai nges kotoma aitoronikin.
Nutupitono:
Itelekarito Ikristayon kopaperone kec ka Edeke adepar nu
mam Iyiunito? Ka nuki nyio arai inyobo mam?
Kitiriana nu kiwanyu oni kane ka akwap kon arai ekanisa
loka apaarasia kanu. Nu nyoika epedori Edeke alimokin akon
akwap arai ekanisa loka lolo?
Inyobo iwomit ijo ejatotori iceleta arai atiokiso kiding
keyiunaka kokanisa lolo?
Inyio ewutas ikokoron nu alimokin oni epone lo ebeitori oni
ajaut nejaas engarenok wok?
Nuyoika kisisiauni oni kasiometait kana ipudesia ke Edeke ne
jaas Ike tunga?
Kanu Ailip:
Kirere ekoni tau awanyun arai ejai edio ejautene kere no
ekoto aitetenio.
Ejai itunganan yen epupi adio ationis aidicakinor arai
aipaperikin? Ilip Ejakait aingarakin Jo acamanar ka
etunganan ngon kotoma amina naka Kristo.
Koyanga apak ailip kanu akwap kon ka ekanisa kon. Ilip
Edeke kitangaleu iboro ngun nu ekotos aitangaleunio.
Ilip Edeke aitim Jo kanu apak ngin namam ijo ijenia iketunga
ka aingarenikin Na ibwaikinit nges kuju kon.
Ilip Ejakait ainyakakin aimorikikina okanisa Ke.
K
3 - ATUBOKIN ISIRAEL
Kosiom Amos 2:6-16
otoma asiometa nuko kau, kapotu ka ngicata itubesia ke Edeke
kotoma akwapin nu ipu. Erai kwana apak ke Isirael ido itereikina
ka aitepeseneta auni kane jai Edeke. Angicata bere oni
aitepeseneta nu kaidules.
Nasodit, itepesenit Edeke Ike tunga amamutu ka abeit ka eranga. Kowanyu
ko kokoro 6 ebe kopotu kogwelas ekadolitok kanu a silver ka nuipudasi
aingarakino kanu asapatun arei. Akiroto “a doliton”, kotoma Ayonanin
apolouke etunganan lo ericit ekisil, ekot aitun ebe ekisil noka Isiraelin erai
ekisil noka Edeke. Ejenikito Isiraelin adiakarete adiope kwape Edom (1:6)
ka Tyre (1:9). Kitubulesenei Isirael nu mamu ibore ejenete kanu amedaikin
kes bonik.
Okokoro no 7 itepesenitai Isirael kanu aicakacaka akwesi kanu ican kwape
icakacakata apuwa Ko kwap, Aitetemunete nakitete Na king James ebala
ebe, “koputu kiyengakisi katipet akaulo apuwa naka akwap naka ajai akou
ka lo ican.” Apolouke kamamatotor ka aitimarai opodokinit ngun nu
ipudasi. Mam kapodokiniitos arai ejok arai eron. Kapedorete aicak lokican
katipete kwape icakere apuwa naka akwap. Karai ejai ibore yeni ekoto Loki
can, kinerunete kosodete adumun acowa Na elemarata kane ejai Loki can
aimedaikin ikulepeke. Mamu kes boni icacakaete lukican, kilimokit oni
ekokoro no ebe koputu kopotu kimikitos abeit ne jaas Lu eridakinitai.
Kopotu eka tuboko luka akwap korokiata iponesio kosodet araun nu
epodokinito Lu ejaas ikapun bon. Kanu kanukicanka nu ipudasi, kekotenene
da, kemamei ameda ayuwar kes. Koponi kocakarai awai kosodete amamutu
ayongit ekisil noka abeit.
Na esesenia Edeke Isirael kobu kowanyu itunga kakwap eperete kokwap ka
abilai konapito anapito nu elemunitai aisumuneta nuka. Ebino lo kemasete
kotogoi ka idekesio kec kalemunio Kama ka ngul nu eridakitai. Kopotu
kimedata Kama ejaas ngun Lu emamei arerengu nu ipudasi ka nuki can.
Kilelebata Ike isawon keda isirigin luka elemunio kogelito. Kitanapata akes
wate keda igoene luka alemunio kanejaas ngun nu mamu kapedorete aidar
Ike’s ipudesia nu elangir. Kowanyu epone lo kopotu komenata ileici kotoma
aswamu nu. Kopotu koyangas iboro nu toma otogoi luka idekesio kosodete
aitosoma kopucito luka ediniAkwap kere kajenikit kanu epugae noka
aronon, eranga, ka ecudete.
Kajenikinitos iduwe luka Edeke akiro nuka adoteu (okokor 7). Itodunit
Amos kane papa ka okoke kapedorete aisipaper ka ayelo da apese adiopete.
Ecai da cut ebe inera ekokor epaperone loka ayelo, mam ecai ikaru nuka
apese nu ewomitai kane. Akirot “apese” kotoma akituku alope, itodei ibore
yeni beru yeni duc erai yeni ikaru kereageun ayeni didi toni atumunan.
Epedori araut ebe nuiwadikatai ne kisimikit oni ayelo naka ajena Na erai
apese Na elimoritai
Na ejaasi ka ajena ka ikiliok. Epedori Na da aitodun aitetemonor naka
emalayane nuka idinin Lu etapit amamutu aijene Edeke. Nu ecaete, kes ebe
epone no ebeitor ajaaria nu kitemonokit Edeke kotoma akirot ke koponi
sipegai. Edukone ka ayelo koponi komoromoroi kanuka kangun, ekiror ka
Edeke mamu kayongitai. Kiyitu ebe eraasi Lu iduwe luka Edeke Lu ejaasi
aitipege aicorakinata ka Edeke.
Kajenikinitos iduwe luka Edeke ka aibelokin ekes ipuran ne jai Edeke
karaida ake arerengusio nu ka bar. Kokoro 9 Enyarit Edeke Ike itunga
aiyitun iboro nu epolok nu isomakit nges kes. Enyarit nges kwes aiyitun
epone lo keyaria nges Amorites nu kopotu kobwata kiding kes ka aiboisit
naka aisumunete. Karaida ke wujaka kes kwape ikito Lu enyaritai cidar, ido
kogogongo bala aoks, kobu Edeke koyara kere koyinakin akes akwap Ike
tunga. Koponi koyararai nuka surupi nu cut kwape ejepakinere ekitoi kwap
ka arutun. Mamu ka pedorete bobo aitukurian itunga luka Edeke.
Isitikiti Edeke Ike tunga apak Na kopotu kes kodaut kobulesene Ko Misiri.
Isitikiti kes epone lo kelakuna nges kwes kane jai pharaohs lo Misiri no
kadedenge. Isitikiti epone lo kobu kidaritori kes kotoma okaru akaisangon
ka amoding. Kolimoki kes epone lo kobunio kitolositori kes ka kwap naka
Amorites kosodi ainakin kes akes akwap naki isumunikitori nuka papakes.
Mamu arai irwani tipete kobu kititwanarite kes kwape itunga.
Kobu Edeke da bobo kitonyou Ko kiding kec inabin ka Nazarites kane jaasi
Isiraelin. I nabin ka Nazarites kopotu kolomasi toma amina ka edicane keda
Edeke. Kopotu Nazarites kiyapoto aiyapositi naka atiakunio mama ejai
Edeke. Kopotu kisumunikisi aijara kanuke ka amamutu amata a wine arai
ajon nu egogongo. Kopotu kes da kongeroto aitubu Ikes itima kwape
awanyunete naka atiakara ne ejai Edeke. Kabeit itunga nu ayongite kane
ejaas oyudayana, konye opupoki abongokinete ka Isirael ne jaas kes. Mamu
kopotu kitodutu ayongite cut. Kopotu koyinakis Nazarites aimata a wine,
ainakin kes aibil aiyapositi kes ka Edeke. Kopotu koinakis Nazarites aimata
a wine, kangun, kwape inabin, koponi kicorakinai mam bobo aidwar. Mamu
itunga luko Isirael kapodokitos nu etemari Edeke ne ejaas kes. Mamu
kopotu kopodokinitos Ake kirot.
Eraun Bo etube loka aputani kanu adiakanarata kanu nuipu ne jai Edeke?
Kalosio aitican Israel kanu epal ka amamutu apodokinit Edeke ka Ake
kiroto. Kwape amagalit Na ipimawo ka iboro ke kere, kwangin kopotu
adiakanareta kes kolangirikis Edeke (ekokoro 13). Akan Na elangir naka
aitican kabunokin kes. Emamei yen elosi aiku. Nu epatanakiti aibelonokin
mam ibelokinos. Nu egogongo da, mamu egogongoros. Ekajion da mamu
epedori ayuwari ake kuwan elopete. Eka dian ekojo mamu epedori aibwo
ka lupo. Kere kibuikino akerite kane ejaasi ekadedengak kwape
ilelebunotori luka asurupi apolou kes. No kawomiti aisi ka akejene, ka lo
edokini asigiria kanu aibelokin kau, ikamunio kere kosodete awanyun ican
etube loka Edeke. Karaida ekajioto loka acoa ka kere ekeri ka kuriau.
Kesalakin Isirael emamei ne edumunia aigarakin ka pak naka anyunyura ka
Edeke. Emamei yen ekui.
Kisitikit asiometait Na oni ebe araida itunga luka Edeke kadiope apaaran
ebongonokinete kanu kangun nu eseunete kes aswam apaarasia nuka aijaar
kes. Anibo eraun akoni bongokinete ne jai Edeke apaki ngin? Mamu ijo
ipedori aibwa akoni adiakanareta apak ngin. Mamu ijo ipedor ajautu ka
agogongu na edolit arai aibelokin ejok ainac etube lo. Akon ayuwara bon
nges abunore ne jai nges ailongario. Edolitos awokot nuka Yesu arapiar oni
adiakanareta wok kere konye ekot Jo aijaun aitimio. Siri kiraun kwape
itunga nu asiometait kana atwanikin adiakari kon. Iteten ekon iboro ka
Edeke lolo.
Nutupitono:
Koponi kitepesenai itunga luka Edeke kanu eranga, adoteu ka
amamutu ayongite inabin ke. Ejaas adiakanareta nu alupok
wok lolo?
Epedori Edeke kinera ka ekanisa lo kapaarasia wok kokoron
kanu? Itetem.
Anibo airiito nu ebwoete kokiding Jo ka Edeke lolo? Kobu
Edeke kolimoki Ike tunga ebe karaida ke wujak Amorites
kwape cedars, atubokini akwap ka arutun. Epedori Edeke
aiswamakin Jo ngun lolo? Epedor nges aitub ka arutun iboro
ngun Lu ebwoete kiding Jo ka Nges?
Kanu Ailip:
Ilip Edeke kijuk emoyo loka aitoronikin akwap.
Ilip Edeke aitim Jo kanu apaarasia nu mam Jo iyongitor ngun
nu kipolokitos Jo.
Ilip Edeke aitodikin Jo ibore yen ebwoi Ko kiding jo ka Nge.
Ilip nges arutun ka kejen.
Imala Ejakait naarai erai nges Edeke lo edolit ido elosi
atubokin adiakar karaida ejai kiding ka itunga ke.
I
4 - IJO BON ASEU EONG
Osiomo Amos 3:1-15
diopete koboro nu etioko nu ebeit oni aitoro ka kwap kana erai
abilakino ebotete Na kangin yen minata. Abeit cut ebe kiyinaki oni
aok awate ne ejai itunganan ka ayinakin nu ipu kanukes eyinakin
abilakin ebotete apipilu Na erono noi. Kobu Edeke kitoro toma apipilu ngin
kotoma kodicane nges ka Ike tunga ka paarasia ke Amos.
Egeunit Amos kane enyarit iduwe luka Edeke apupokin akirot naka Edeke
Na ajai kanukes. Egeunit Edeke kokoro 1 aisitikin Ike tunga epone lo
kalemuna nges kes Ko Misiri ne ewanyutotor ican noi. Ka dayo
kicikakinitete akwap naka eyayitene loka Imisirian. Koponi kitidisiarai
arautu ibulesin aijanakin nu epolok. Kotoma adoketait adiopete, kobu
Pharaoh Kicoraki ayario naka iduwe nuka Isiraelin kawomite Pharaoh
Aitoliori akwap ngin Na itukurianit apugan ke. Ilukumin ka ilukumin nuka
iduwe koponi koyarai arai acakakinio Nile kwape kawomitori Pharaoh
Aitoliori akwap ngin Na awomit nges kwape aitukurianete ne jai apugan ke.
Karasi nu apaarasia nu ti mamu imurokinete Iyudayan, naarai kerai
adoketait Na kobu Ejakait Edeke kijukuna eke bulesit Moses. Mama ejai
etunganan loseuna kobu Edeke kitodu ake pedor ka aumonokineta alacakin
Ike tunga kane eridakinitere. Enyarit Edeke Ike tunga aiyitun ngun kosodete
abongun ne ejai Nges.
Okokor no 2, kilimokinit oni ebe akwap naka Isirael nges akwap Na eseunit
Edeke Ko kalia nuka akwap kere. Kepedori aseun adio kwap kere Na ekoto
Nges. Kajen Edeke ebe kapedorete araut itunga Lu epali kageunet, konye
koseu kes kosodi abukokin ake arerengusio. Kotoma kes, kobu kitodunu
akwap kere. Kerai kwes kejaunak asianut naka Edeke konye koputu
kogiroto asianut ngin. Kadumunitos arerengusio ka Edeke, konye kibelokis
Ikes ipuran ne ejai Nges. Kijukarit Edeke Ike inabin aikwengari kes.
Kainakit ake apukokino konye kogirio. Ngun kibecokinor akes aiticanio.
Karai isiomi Jo aijulunete Na ipedori ijo araut aputo etuwan ngon no
emaikina emina Ejakait. Ijeni Jo ake arerengusio kotoma aijar kon. Ipedorit
ijo adumun akirot ka Edeke ka itabon Lu itetemete ngun. Ijai Jo toma
adoketait kwape Isirael. Aibelokin ekon epur toma apukokinio Na
kijaikinitai Jo, erai akiro nu mam epatak. 2 Petero 2:21 ebala ebe, naarai
tiejok kamakec arai kemam kejenunito erot noka adolit, itia, abongor kau
ainyein aicorakinet nakalaunan naaponi koinakinai kes kedaut ajenun. Ejai
aswam Na ikeikina Na ibwaikinitai okeperin kon.
Kotoma oineri ke lo epukori, iyatakit Edeke ka aingiseta. Kawanyut
kawurianut aingiseta nu.
Aingiset Na sodit ageun kokoron 3, ebe,’’Epedorete kereka iarei aupa karai
mam imorikikina?” Karai kiwanyu Jo itunga iyarei elosete korot, ipedor ijo
acamun ebe ecamanar. Eraun adokena nu etioko nu ibuikinere iarei eupakin
komam ecamanar. Abongokinete ne ejai aingisete Na ejena.
Eriana aingisete naka yareit kotomaaijen naka itunga nu ka apaarasia ke
Amos, “Egata kereka engatunyu kamagoro komam emejaunit?" (Ekokoro
lo 4). Aputo Na erai Na engatunyu lo emoi inyamat. Kwape ekamejan eraun
abanganut alimori ake ajaut okibira Ko gata komoi imijauna. Kosiep kaje,
edolokin engatunyu loka asurupi ke kililing. Erai bon ne ejaar nges kuju ke
nes epedorio agatakin. Atutubet naka yareit naka aingiset, “Epedori
engatunyu amonyakin kabuwa komam ikamunit imijauna?” Engatunyu lo
eriebi etengei nges emoi inyamat. Na eriebia engatunyu etengei, mam iboei
kabuwa. Elosi kinga aimo imijauna. Bon ebe emoi nges imijauna, mam cut
elosi kocela taitai. Bobo mam aingiset Na kapedori aiticana itunga luka
Edeke. Akebongokinet ecaii.
Atupakinit aputo ngin naka apipilu, aingisete naka uniet, “epedori kereka
akweng aipok kokwap, komam elokitai elabwata?” (Ekokoro lo 5). Karai
kilokiki ijo elabwata kanu akweng, nu soditi, ijo adumun ibore yeni
ingalauni akweng aibosit Na ilokikit ijo ekon elabwata. Ipedori ijo
aibwaikin icoka arai inyamata nuka akweng kanu anyaraun akweng. Kanu
elabwata no aswam, ekotokin ijo adumun epone no edoluna akweng nen.
Aingiset naki wongonet itupusitai kwape aputo naka elabwata, “Ejetakin
kereka aloket abieta kokwap, arai mam ipokit ibore?” (Ekokoro lo 5).
Ilokitori ijo alokete naka emiri? Inyobo ti Jo kiwomowom arai adiope
akware ijotoi Jo do Jo akwengun kanu alokete Na ecela kanu etamitori
agolokin aikamun? Mamu ipedori awomite bala ejai ibore yeni ikamunit
alokete kon? Mam elokete egolokin karai emamei ibore yeni egolokin.
Aingisete naka kanyiete erai, “Ekutakinio kereka arupepe kore komam
itunga ekuriakaros?” (Okokoro lo 6). Arupepe kapaarasia nuka ebaibuli
ekutakinio kwape aikwengarete ebe ayaputu nuka asurup. Karai kojarite Jo
kapaarasia nuka ebaibuli kosodi Jo apupun aruo naka arupepe, ti Jo kitama
bai? Akoni abongokinete erai atukokin ikon iduwe Togo kogoli ikekia
kosod ailip ne ejai Edeke ayuwario. Arai ipedori atukokin ikon iboro kosod
anyoun akerit keda ekon ekale aiboisit Na eyuwara. Ejena imarani Jo
kotoma akuriau.
Inyobo apelekineta nuka aingiseta kanu? Apelekinete erai ayangar oni
netupakin, aingiset Na epolo noi, “Karai kebu engeso okibuga mam Ejakait
eyangaunit?” (Okokor lo 6). Karaida esubit bala ejenasi abongonikinoto ne
jaas aingiseta nuko kuj, kwangin aingiset Na, emamei bobo abuonokin karai
kebu engeso oibuga, ecamakinit Ejakait Edeke ajaun. Emamei ibore yeni
ejaun komam Edeke noka apedor ecamakinit. Ekotokin Edeke, epedori
aitubwoun atiokisio. Ejai Edeke alimokin Ike tunga erai ebe epedori
abunore, karai kebu, ekoto Edeke Ike tunga ajenun ebe eyaunit nges nu
kanu adiakar kes.
Okokor lo 7 ebala ekokoro no kilimokinit oni ebe emameete nuiswamai
Ejakait dimarai epukokinit ikebulesin ke inabin aiyeyea. Mamu nges ipuda
apukokin kes aiyeyea konye iswamai nu ka epelekinete naepol noi: Mam
Edeke iyalama ayangaun atiokisio ne jaas Ike tunga (Yoel 2:13b). Epukuni
aiyeyea ke tetere Ike tunga epedorete aitoronikin kadiakanareta kes
kosodete aiku eke tube. Erai nges Edeke lo esiana ka lo itimono.
Kotoma okokor lo 8 isitikit Edeke Ike tunga ebe etube loka engatunyu
emonyakit seki. Kiwanyunit oni emonyakin engatunyu kiboei kokuju naka
imijauna. Elosi etube lo ailanya kes katipete.
Ekokoro lo 8 ebala kwape kineritor Edeke, epedorete inabin aidwara
kwana. Mam cut epatana alimori alimorete naka iyemuto nuka aronoko.
Mam Amos kobudumu aiyeyea naka aiyalama aitijenikin Ike itunga ajenun
ebe edaunit Edeke einer ka alimori eke tube. Mam kapedori aingadakin adio
kirot, kejaas da, Na kineratotor Edeke ka kwes kosodi apukokin nges
apeleikinata, koponi kibuikinai Amos aimor keda iketunga. Ainingosit
kokoro Kano nes nata: Karai kijenu ijo ebe ebunit etube loka Edeke, epone
bani mam Jo ikwengar ngun nu ejaas otube ke Edeke? Ener Edeke ake kirot
ke. Apuko ake aiyeyea ka etube ka nu adiakanar naka akwap kana. Apuku
bobo nges aiyeyea naka aiku kane jai Ejakait Yesu Kristo okoke. Kipedori
oni aidara akiro nu oni ikulepeki? Karai kiner Edeke, ingai epedori
aingarakin konye aimor akiro ngun ka ice? Amos, kwape Jo ka eong,
kiyinakinitai aswam aimor ake acoa ka ice keda kamuno ebe epedorete ice
aitajaraun.
Kotoma okokor lo 9, kolimonosi kotogoi luka Asudod, kotogoi da kakwap
nako Misiri, kineras atiar, “: Kotukonokinosi korongan luka Samaria,
Koanyut iceleta luetia nen luejaas toma, ka imwangito da kwape ejaatar
kiding nen. Inyobo erari kes atukonokini nen? Ebala ekokor kilimokinit oni
ebe erai kes atukonokin awanyun ngun nu ejaas kiding ka itunga ke
Edeke.Koanyu, kajai amamutu ka aiyengun Na epolo noi. Kajenikitos
itunga ke Edeke kanu aridakinite nuce. Acut Misiri kalosi adumun apak Na
etiono noi ajenun inyobo eiinakinit itunga ke Edeke eridakintos nuce. Kobu
ekes Edeke kolemu kes kotoma aridakino Ko Misiri, do bobo awanyun ebe
aridakis kwes ipapakes ikulepeke. Enyaraunitai Misiri araut kwape
ekajenan ko kiding ka itunga luka Edeke.
Kokoro lo 10 kilimokinit oni ebe mam itunga luka Edeke kajenete nuka
abeit. Karaida kajatotor kes ka inabin ka da akiroto naiwadikatai naka
Edeke, kopotu kinyekis kosodete aseun aswam aronos ka epali. Naarai mam
ejenete aswam nuejok, ngu lu ingadaete epali otogoi kec, inera Ejakait
Edeke kwanata ebe, “: ejaun lokasurupi, airiamor akwap iwaitin kere;
Itojoni akongogongu”, (okokor lo 11). Akwap Na kijaikinit Edeke Ike tunga
kayangaro Kama kes. Ekes epali kobu koyangau ekileng kiding kes ka
arerengusio kec. Ne jai akes agogongu ka tiaikino. Aiboisio nuka agogongu
kere erutunio kwap, ka akes abar kere icakacakawo.
Kotoma kokor lo 12 isutakit Amos aputo kanuok. Aputo erai naka
engatunyu, lo abunaki amerekeki aituku ke. Eitoki ecokon abunore. Kotoma
apak ngin Na ebunio kirukutari engatunyu, ngin bon yen ideuna erai akejen
arei ka atutubet naka akit. Nu nges etakanikinete Isirael. Emamun itunganan
kangina yen eyiun kes. Ibore bon yen ideun Ko Isirael, eraun abilibileta
nuka akwap Na sek kibusu.
Atutubet naka iyareit kokor Kano etiono ajenun. Mam kejulaka nuka
ebaibuli ecaete epone loka aijulu ekokor nokotoma Ayudayan.
Osiomo ebaibuli loka New Revised Standard Version:
"Kwanata ebala Ejakait: Kwape eyiuna ecokon amerekeki kotoma
aituk ke engatunyu akejen arei, arai bonat atutubete naka akit,
kwangin eyuuni totor itunga nuka Isirael nu iboete ko Samaria, ka
ekona noka eitada loka apolon ka atutubet nak eitada."
Awomisio kane erai ebe, ne ideun ka bar kec eraun ekona loka etada loka
apolon ka tutubete naka etada. Kwape amerekek kotoma okokor, emamun
ibore yeni kameda yen esali karai edau Edeke atubokin iketunga.
Enyarakinitai Amos alimor itubesia nu. Kebunit apaki ke ka aiticanio.
Kapak kangin elosi Edeke atiaikin abilai kere Lu kobetel. “Betel” apolouke
“etogo loka Edeke.” Eboma no, kekotenen, kobu koraun ibore kere, konye
etogo loka Edeke. Kwana elelebun aronis ka adiakar. Amumwar nu
kicorakit Edeke aibwaikin olutale koponi kolemarai. Ngun Lu emoete
aitimio kapedorete akerit olutale kosodete aiting amumwar. Aiboisit Na
lemu karai ne ekerianarete itunga ayuwarior emamei bobo. Kitodiarit Na
amamut apedorit naka itunga akerit kane jai anyunyura ka Edeke. Mamu
ejaun akuju Na eyuwar.
Kowanyu okokor lo 15, ebala Ejakait ebe, atiyaikin etogo loka aiporo, ka
etogo da loka akamu: Ewoliorete itogoi luka ikela luka etom, enangete da
itogoi lukapolou. Kepotu nuka asurup Israel, elosete atiyaikin iboro kere
kakwap. Kalosete ainokokin iboro kere kakim komamu ainyekin konye
atukoto naka anyameta.
Erai esula no aikwengarete ne ijai oni nu kibala ebe kijeni Ejakait. Kesitikit
Na eong nu kebala Yesu ojiri noka Luka, “Ngin da yeneinakinitai nuipu,
emooyo nuipu kamake, ngin da yenititingito itunga nuipu, iburaite
nuiyatakina" (Luka 12:48). Oni, kotunga kere, kidumu arerengusio nuipu
Kama ejai Ejakait. Arerengusio nuiyatakina apolouke aswamisio
nuiyatakina. Kingaraki Ejakait oni araut nuiyunit kabeit. Koyinaki oni
asianut namam acamanar konye araut nuiyunit kabeit ka adolit toni osange,
konye karai mam, nu koponi kodwarakinitete Isirael eraunos nuok da.
Nutupitono:
Epone ani isirerengitor ijo Ejakait? Koyangaik apak awomomar
ngun nu swamata kaijar kon.
Akoni aijanakin ne jai Edeke erianasi ka arerengusio nu
kijaikit Jo? Karai kibwo Jo kongaren ke Edeke, ipupuni Jo
nges ebala ebe “eyalama aswam?” Inyobo cut kotoma
aijarakon ekoto kijulakinai kanu Jo araun ejanakinan loka
abeit?
Kotoma osula no, iwanyuni Jo ebe mam Amos kapedori
abwoun aimor ngun Lu kalimokinit nges Edeke. Inyobo
ngin yen kisimikit oni aimor aok aiyuun ka nuce?
Iriamuna Jo ka eyiunaka nu ecamunitos aijar epone kec
naarai itimit kes Ejakait? Inyobo ejai asiometait Na alimokin
eyiunak nu?
Kanu Ailip:
Koyanga apak aimala Ejakait kanu arerengusio ke toma aijar
kon.
Ingit Ejakait ainakin Jo atitingu kwape Amos aimor ngun
nuiswamaki Jo Edeke.
Kitoronokin kangun nuka tipe nu kidolokis Jo kotoma
opaperone Jo ka Edeke, ka aingit nges acamakin Jo arautu
ejanakinan lo epedori nges apogar.
I
5 - AITICAN NAKA EDEKE
Osiomo Amos 4:1-13
riamuna Jo ka ikoku yen eketakin kopali ke arai korotin eke? Esubit
bala mamu nges epodo epone lo iticania Jo ikoku yen, nges arai,
aiyatakit alosit toma atiokisio. Mamu ikoku yen isisiauni nuiswama.
Na nges angolopa naka Ejakait ne ejaas Ike tunga. Karaida kiticanenei lemu
kes, kopotu iduwe ka Edeke kiyatakinito kotoma aronos.
Kotoma okokor lo 1, Enera Edeke asurokin angor nueroikinito lukican,
nuecuete luilwaritos. Kojenu enyarit Edeke angor nu “aituk nuka Basan.”
Atutubet naka Basan kajenara keda amelo naka inyia, aiboisit naejok kanu
aituk (Isabulin 22:12 ka Esekiel 39:18). Kotoma Basan, ejarete aituk
kailajar. Erai ngun nes itirianitori Edeke angor nuka Samaria keda aituk
luko Basan. Kameras angor nu keda ailajar ka ailapar. Kwape aituk luko
Basan, kajatotor kiboro kere nu kapedorete kes akote konye komam
epedorete aimonikin. Kopotu komonyenenete nuipu. Kanukes asimonokin
ipudesia ka angor kes, erai Ike’s ikiliok aroikin lukican ka luilwaritos.
Mam Edeke kobu kiyalamikin ido inera asurokin luka barak nu aroikis
lukican ka luilwaritos. Kobu kikwenga ebe kilemario ka igolun luka
ikalokak. Kwape elemunere agaria kane iboyoto, kwangin itunga luka
Edeke da elemario ka kwap kes ka arerengusio kes. Elemario ka kwap kes
ka pedono nuka arwatatin. Erai Na aputo naka arwatat Na esurokit loka
asurup. Aibois naka atorite orute loka eboma, itotorio kes aipanyia nuka
arwatatin nu kinominomete luka asurup. Erai Na aputo naka aitelekario ka
alemar etunganane.
Kotoma okokor lo 4 ka lo 5 Kobu Edeke kitoron Ike tunga kanu akes
abanganut. Inera etube kokoron kanu. Kotoma okokoron Lu iyarei itijenikit
Ejakait Ike tunga ebe ejen nges Ike’s iponesio nuka aronoko. Kokor lo 4
Elimokinit Edeke itunga ke alosit Betel kodiakas. Betel apolou ke “etogo
loka Edeke,” Kadope apaaran, kidaritere asaduku naka aitutuket. Abraham
ka Jacob ijanakitotor Edeke ko Betel (Ageun. 35). Nakingarenikitor
ekabaka Jeroboam, kobu Betel koraun airiamunete Na emayere Edeke lo
erai itawok aitepege Edeke loka papakes (1 Ikabakan 12:25-33).
Apelekinete ke Edeke mam erai aisinyikokin itunga ke adiakar. Nu ewuta
nges kotoma abeit aswam ainakin kes adiakar kes. Ejai nges alemar ake
ajaut ayuwar ka aisikamikin kes otube.Etubwou aingaingaitoi ka kes
aibelokin mam ke ido ebala nges kwanat: enganga eong yes adaun aujau
ainyekin adiakanar. Olot ngaren kiyatakis adiakar. Iwanyunete yes katipet
eka etube.
Kotoma okokor lo 4, elimokit Edeke itunga ke alosit Gilgal ko diakas
adepar nen. Kotoma Gilgal, kobu Joshua iteteu ake aitutukete ka Edeke Na
aikepe ikiliok nu kapote ka nges ka amoding. Katosomai Gilgal kwape
aiboisit Na ajore, kobu Joshua kikama akwap naka aisumunete. Kosea 9:15
ilimokinit oni, kejaas da, ebe kobu Gilgal koraun aiboisit Na ekacudak.
Kwape Betel, kobu koraun aiboisit naka adiakar. Ibomai Lu iyarei karaas
airiamuneta nu ejananas aswamisio ka Edeke konye Kwan kopotu kibelokis
Ikes ipuran nejai Nges, kosodete ajenun koponesio kes nuka ronok ka epali.
Katupakinitos itunga ke Edeke awanyunet naka Betel ka Gilgal. Kobu
Edeke kolimok kes alosit obomai nu, kwape kes teter etubokino kanu
adiakar. Erai no ekokor lo ketube.
Aitetemunete naka yareit Na iswamata Edeke kane, “Ayangun akus
ainanakineta kangin tupuruc, idiopet kotomon kangin ikaru iuni ka emugat
no tubunitai.” Karaida kopotu Isiraelin kopodokis Ike’s irotin luka aronok
luko Betel ka Gilgal, kalemete idiopet kotomon nejai ilebin kingin karu iuni
atupite aicorakinete naka Edeke kotoma oitabo lo Ikisila14:28:
“Kosange loka ngulu karu iuni iyangaunenei lukitomonete kere luka
amio kokaru kangol, aingadakin kes orekon.”
Itunga ke Edeke karaida kopotu kipalikis nges, kayangaunenete idiopet
kotomon ka ainanakineta nejai nges kayiunit. Kowanyu, kejangun da,
emugati lo keyangunenete kes erai lo itubunitai. Kerai no emugati lo
emunauna. Emugati kere lo eyanguno ne jai Ejakait, ekoto komam
itubunitai (komamei ainyolosi). Ainyolosi arai lo itibunitai erai awanyunete
naka adiakar. Ayinanakineta mam kalaete.
Inyobo kayangaunanata kes ainanakineta Togo loka Edeke kojarete kes
kotoma Pali asurokite Nges? Kowanyu, kobu Edeke kowanyu kokinga kec
akes aswamisio ka ejautene kes no engopit. Kobu kowanyu ebe mam kes
eyangaunenete akes ainanakinata nges konye ikwes ikulepe. Kobu kowanyu
epone lo kapogatotor epone loka lemitotor ainakin (ekokor lo 5).
Kayinanakinete kes tetere ewanyunete ice. Mam kes keinakinete kanu
amina Edeke konye kanu epoget, itawon nu emoete nukes bon.
Ne ideuna kosula Kano, itodikit Edeke Ike tunga nu kopotu kotakanakis
akwap kanu kes aipalikin Nges. Kobu akwap kobongo kau noi kotoma
apol. Ketakanunete ibore nu itegelikina ka kwap. Kopotu inyamata
komamutu ka kwap. Emisiri ediopete kadumuni edou, ece kawoni de. Mam
itunga kajaas keda iboro nu kapedoroto aitodolikin epudesia nuka inyamat
ka akip. Katamit Edeke aitosoma ejautene no epipil kanu adumunia akes
aijene, konye mam itunga nu kopotu kojenut kewuta Edeke eineri ka kes.
Kopotu kiyatakinito epali. Kopotu kongerot abongun nejai Nges.
Kiyatakit Edeke amoete aijene naka iketunga. “Abu kinomo imanikoria kus
ka amanita kus nuka emusabibu,” Kabala kokokor lo 9. Iboro kere nuka
jaas ka kes kobu kilelebun airouroun; ka agagul. Ka ikitokus da luka itinin
ka iseitunun, ebala Ejakait ebe, “Konye mam ipotu kobongut neajai eong”.
Kejukaka yes atular kopone loko Misiri (okokor lo 10). Aar ikusikatumunak
kekilen, Ayanga ikus ibalasin, Ketodik aures naka iidukurunu kus okumesi
kus Kineras Edeke keda itunga ke konye mam ipotu kobongut neajai nges
arai apupun eporoto ke.
Ebiro ice kayesi kwape kebiroria Edeke Sodom ka Gomora, kosubito yes
bala akalas naalemuna kakim (ekokor lo 11). Kajenete itunga ke Edeke
eyemut noka ibiroria Sodom ka Gomora konye mam kopotu kojenut ebe
kawuta Edeke aswam ngupengun ne jaas kes. Mam kapedorete awanyun
eyemut loka Sodom ka Gomora kajaas ka idio ibore ne jaas kes.Kotoma
otube loka Edeke, koponi kinyekinai kes kwape akitoi Na enyami akim.
Inyobo ajokis Na akitoi Na elemaro kotoma akim Na enoki? Mam ijo
ipedori aitosoma nges adukio idio bore kere. Atutubena nuka akito nu
ideunos emamei ajokis dimarai ainyakakin akim. Ngon nes epone lo ejatatar
itunga luka Edeke. Kopotu kitasonikinos ka kwap konye mam kopotu
kopuput nu kalimonokin Edeke kes.Kanuka ngun, kopotu kiyatakinos
kotoma adiakar ka epal ka aitipege. Kamamei kes ajokis kane ejai Edeke
kanu ka ngun.
Kinyekinit Na oni kiwumokinit epone no kamudukanut ka itunga koboro
nuka Edeke. Epone ani kapedoroto kes amamut awanyun Edeke kotoma
kangun nu katakanete kokiding kec? Epone ani epupioto kes ayanganar
ainanakineta ka idopete kotomon otem, ebe ejaunos iboro ejok? Epone ani
kiyatakinitotor kes aijar ejare kes kwape ekototor ka aijen Na mam epodokit
Edeke ka apelekinata ke?
Kolimok Edeke Ike tunga nu edoikinete kes kanu ipegeta. Ka epal. Kobu
konyarak kes akapanakin kanu etube. Ebunit apaaran Na iriamunototor kes
ka asuban imoru, no esubit ekwam, no kobu kijulak abong araut amutonu,
kojen awomisio nuka etunganan. Kamamei ibore yen kapedorete kes aibwa
kamake. Ebunit apaaran Na ebunio Edeke loka Apedori kere, no isomata
aiboiso nu ikeuna kakwap, alomar atubokin kes. Eraun apaaran naka
akuriau.
Nutupitono:
Etiabai nu kisomai oni nu isialamikito itunga arai itpolorito
ijo? Inyobo eronar Na?
Itei Jo ajenanut naka Edeke ineras ka woni lolo? Inyobo
iwomit ijo ebala Edeke lolo ka turi Na?
Itiriana esula no ka apaarasia nuka lolo “edini.”Aibo
eputotor?
Ijaas Jo ka akii apupun nu ebala Ejakait Jo? Epone ani
ineratotor Edeke ka oni lolo? Kipupi lemu oni?
Ijen ijo itunga idiopediopen nu ejarete kotoma ayuwara naka
aisaba? Inyobo emunokina kes?
Kanu Ailip
Ilip Edeke ainakin Jo akii nu epupete ka akonye nu
ekwengete awanyun nu ebala Edeke kotoma akiro nu ejaas
lolo.
Karai ijenikit lemu imoi ijo adumun aitogogongio aboisi naka
Edeke, ayanga apak alimor akon adiakar. Ingit Edeke koinaki
Jo aipikor kanu.
Oyanga apak ailip kanu kangun luijaas kajo nepepe toma
ayuwar naka aisaba. Ilip Edeke kitanyikin kes erok
kiyitokina.
K
6 - KOMOWAI EONG KOJAR
Osiomo Amos 5:1-17
otoma sula lo 4 kiwanyunit oni epone lo katamitor Edeke
ainyakun aijene Na Ike tunga ka epone lo kiyatakinitotor amamut
ka aipupu Nges. Abongkinete nak amudukanut etakanunit kosula
kalo 5. Ebongokinitai bobo anyaraun akwap nak Isirael apupun akirot nak
Ejakait, naarai kayapei nges awoikin akuudian otunga ke.
Akuudian erai ekosio loka aibworo. Egeun Ejakait Eke kosio kiner abekot
nak Isirael. Inyobo inerari Edeke Isirael kwape abekot konye kocai ebe erai
ibore tai konye kolai? Abongokinete ejai toma akirot ebe esubit nges bala
aberu Na didi Na erok ngaren ejai. Kwape aberu Na didi, kekote nen, kobu
kodo toma adiakar, komam epedori adokun bobo. Ne erari ibore yen etasuro
noi awanyun atwanar nak idio itunganan, Na elemarere aijar naka itunganan
yen didi, ikeun do aronis. Ekuudian Edeke naarai Isirael erai bala aberu Na
didi Na a lot kinga. Ekuudian nges naarai kalosi nges adiope apaaran
angerio ka kwap ke komamei yen edakun arai ingarakin nges kosawan nuka
atwanare. Ekuudian nges kanu naarai koponi kongeroi nges kotoma osawa
loka eipudi. Inyobo ekuudiana Edeke kanu ejautene loka Isirael komam
eyuwari nges? Ageun kosula lo 4 iwanyun oni nu eyinakinit nu itanyikinos
itunga luka Edeke naarai kopotu kiyatakitos epali ainger apupokin Edeke.
Kopotu kowanyutu ican kanu adiakar kes.
Kowanyu kokor lo 3 elemario arerengusio nuka Edeke kotoma ajore naka
Isiraelin. Keloto akes ajore asurokin nuka asurup keda itunga elukumit
kabongunet ka akwatata bon. Keloto ka akwatata ebongunet ka itomon
bon. Emamunos kes kagogongu kane ejaas luka asurup kes. Mam nu
amamut ayongite Edeke eyangunet nu toma okanisa arai ne jai itunganan?
Ejai awok adiakar kwape aigalisit kiding oni keda Edeke. Emamei lemu Jo
agogongu kalosite kon kotoma omoyo? Mam lemu ekanisa kon ne epedor
adolore? Ejai aputo naka ajore nak Isiraelin itetem aijaar kon? Arai bo erai
akon apak airere ekon etau ka aijaar kon aitogogong mam Jo iwuta agolokin
arerengusio nuka Edeke alele kanu adiakar.
Kotoma okokor lo 4 Enyarit Edeke Ike tunga aimo nges kojarat, aicorakinet
Na ebongokini kokokor lo 6 ka 14. Mam erai akote ke Edeke asesen Ike
tunga kotoma adoketait nak aitimio. Ejaas ngun nu eyiutu ebe amamutu
kagogongu ka arerengusio kotoma aiyiun mam ationis. Anaikis amamut ka
araito ka ajaut ka abongonokinat adis nuka ailip. Mamu Na erai apelekinet
ka Edeke kanu Ike tunga. Ne enyarit Ike tunga nu etwaket aimo nges
kosodet aijar. Enyarit kes ajenun ajokis ka aipikor kotoma alosite kes ka
nges. Etakanunete nu bon, karai kemoata kes Ejakait, ido aimo Edeke
apolouke aibelokin anyoun ka ronis, ijo ilopet ka akwap. Erai ibore yen
mam itunga ka Edeke kapaarasia ke Amos kacamunitos aswam. Kopotu
iboro nuka akwap nuka apaarasia kangun koinakisi ainapakina. Kaminas
itunga ke Edeke ainapakina Na kakwap ka aiyalam kopolo noi, anyoun
kotoma Alomar aijar nejai Edeke kaileleba.
Kowanyu ebe aimo Edeke nes atemar itunga ke Edeke ainyekin aimo Betel
ka alosit Gilgal ka Beersheba. Amos 4:4 kilimokit oni Betel ka Gilgal
karaas aiboiso nu iswamaere akiro ke Edekes kadope paaran, Betel ka
Gilgal kopotu kibelokis Edeke akaulo. Karai itunga luka Edeke kolosete
aimo nges, apolouke atiakakin kaiboisio nuka aronoko ka aitetemonor naka
awate kes. Aimo Edeke nges erai epone no ekuyata kes etube lo edenge lo
ebunit. Karai mam kes emoitos Edeke, kalosi nges apiar kes kwape akim.
Bethel ka Gilgal kitidisiaro bala ice bore tai (okokor lo 5). Na ebunio akim
nak etube loka Edeke, emamunos nu epedorete kes aijul. Egolokin ngaren
kes.
Kotoma okokor lo 7 elimokinit Edeke Ike itunga ebe ebuni nges atubokin
ngun Lu ejulat abeit arautu adwaris. Koponi kitaraunai abeit adwaris naarai
kopotu itunga ke Edeke komunas. Koponi kitaraunai abeit adwaris. Kedwar
naarai kopotu kimedata kanejaas luka ican. Kopotu komojirikis abeit kanu
aitodolikin ipudesia kesikulepek. Kacakaritos itunga ke Edeke adolit awai
kwape enyakit no ecakaritai kwap.
Arai ainyebukar abanganutu ka itunga ka Edeke, isitikit Amos kwes Lu
itepegete. Ewanyuna kane bala Edeke lo iteteni aiboisio nuka Pleiades ka
Orion. Nges kobu kituloo amutonu nak akware aitaraun tupuru sek, ngon lo
kobu kobuku akip kwap akwap kopone loka edou aileleb angololin. Kerai
no Edeke lo kapedori ayangaun etube ne ejasi Ike tunga. Kerai no Edeke lo
ebeit akurianar. Ibangan biai aitonyoun ake anyunyura.
Edeke lo epol lo aumokin epedori acaikin atiaar kwape eimil loka edou
kotoma aiboisio nuka akwap nu egogongo. Aitiaikin Na kapedor abunore
katipet komam abuonokin. Mam itunga epedorete aiku. Ibomai kes luka
apolok emamun ajokis. Kisomauni Edeke nu naarai Ike tunga kopotu
kongerot ngun luka kabwoete kotoma abeit ko kootin, naarai kopotu
kongerot itunga Lu iyapepera ka kwap, naarai kopotu kicakacakata luka
ican ka aibuikin kes aitac numam kes epedoritos aitac. Ike’s itogoi luka
ingaroi luka aijamam edemario. Akes amisirin mamu bobo eyaunete
ikorion. Arerengusio nuka Edeke elemario kotunga ke. Ngun, Lu kopotu
koridakito ka aicakacak nuka ican, kwesi ikulepek eraunos luki ican ka
aridakinio.
Okokor lo 12 kisitikit oni ebe kajen Edeke aibucanareta Na gin tunganan.
Kamamei adiakar adiope Na kengopit Kama ke. Kajen epone lo
keridakitotor nu edolitos kayanganar iboro numam ebeit kanu aijul abeit.
Kobu kosesen epone lo kimikitere luki ican etube loka abeit kosodete kwii
nu ejaas ka isirigin egwelet kanu ejautene.
Atupit ekokor lo 13, kanuka ngun ililng locobe kapak kangin. Mam ekoto
oni ejenun kana ebe loka acoa aiboikin kosodi acamakin aronis ilapadai ka
kwap. Korai kwagin, mam ti Edeke enyaraunit Amos abunore einer
asurokin itubesia luka aronok. Nu ewadikatai isinyikitotos eyiiunan aibwo
abwoikin apedoriosio ka nuka ican ka ngul Lu eridakinitai. Kanuki nyo,
ililinga etunganan loka acoa kapak ka Na?
Kokor lo 12 kilimokit oni Amos ebe, araida loka adoliton eridakitai. Ikootin
kere nuka etube kopotu komunaros. Ne ebwoa ekadoliton asurokin epugae
loka aronono kisinyikokin Na edengu kanejas ngun Lu eyayitos nu mam
ekapakina apupun nu eyangaunete adolit. Kanen ce, kitelekar acamun
aijecun nak abeit itia aitepege asurokin eipugae noka ronon kosodet akiro
amunar noi. Keras nu apaarasia nuka aronok. Karai itunga ke Edeke ajaut
osiep Ke aitiji epugae loka ronon. Ice sawan egogongo etau ke tunganan
namam epedorio apupokin eporoto ka Edeke. Kapak kana, ebeit itunga ka
Edeke aidarakin Ejakait kanu abeit.
Ingaingai bobo Edeke Ike tunga aimo ajokis mere aronistetere kes ejarete.
Mam erai akotek ebe kitoronarai kes. Mam kodum aiyalam naka aiyeya
aitican kes. Eyinakit Edeke kes arerengu kere aitoronikin ka diakar kojarata
Kisumunikit ajaut ka kes karai kibelokinos nejai Nges. Kokor lo 14, kejaas
da, kiwanyun oni ebe kopotu kirengas Edeke awai kanu ekes Pali ka adiakar
karaida kiiutos kes ebe ejai Nges kakes. Enyarit Amos iketunga abongun
nejai Edeke ka irotin Ke kotoma amuno epedor Edeke aitim kosodi aitun
adiakanareta kes. Akes amuno bon acamun akes adiakanareta kosodete
abongun ne ejai Edeke keda Ike’s itaun kere, aibwaikin akes wate kere toma
aitimio ka amina Ke.
Aiturur naka abeit naka akiro kanu etakanete lolo. Ipu itunga ka ikanisan nu
ejaas adoketait nak itunga Edeke kwape kapaarasia Amos. Emamei bobo
Edeke ka kes konye mam kes ejenunitos. Iyemuto nuka jokak erai ebe
karaida kirengarit oni nuipu Edeke kanu adiakanareta wok, ekapakina Nges
aitim, isumunikit ajaut ka oni nukitoronikin kadiakanareta wok kamoetet
Nges.
Kokor lo 16 ka 17 isutakit aputo nak adwarasit nu etakanunete kapak nak
anyunyura ka Edeke. Ejaun aimonyo toma asisiarin kere nuelalak. Epupun
aimony korotin kere ebe “Wu okwe! Wu okwe! Emonyet kakoriok naarai
emamete ikorion. Ekakoriok emusabibu emonyete naarai amamun araito
komusabibu. Itoni kes aitoronokin, itori Ejakait kiding kes, ejenuni akwap
kere etube loka Edeke.
Ibore yenika aiturur mam itunga ke Edeke kopotu kojenut ibore kere yeni
karon kodicane kes ka Edeke. Mam kajenete da ebe kobu kolemarite Ake
arerengusio. Kopotu kocamut akes aidongeikit bala emamei aronis. Mam
kopotu komisikit ebe kobu aibuses naka Edeke konyou Kama kes. Epupo
adiope kanu bala nu duc. Kotoma aturi wok Na ekot abar, mam oni kidoo
aloketait adiope? Apedo loka surupi wok aitumudaka akonye wok ka
konyen luka Edeke aburokin ka iboro nuka akwap? Kitepesenata oni akiro
nu kabongutu ne jai Ejakait ka mowata Nges. Aso kakwengut abeit kenyesi
itunga aitekerari Edeke kokiding wok. Komonyata iok moyon kanu Ke ka
Ake aibuses bobo.
Nutupitono:
Irere akon aijaar nako omoyo ka ngin naka okanisa kon. Ejai
ajenanutu naka araito nak emoyo?
Inyobo iwomit Jo erai ajenanutu nak ajaut ka Edeke toma
aijar kon ka aijar nako ekanisa?
Ejok awonite ka aidongeikit kotoma omoyo kwape woni ka
aijaar nak okanisa? Inyobo bere cut iwomit Jo itikokit
abukokinio nak arerengusio ke Edeke?
Epone ani kitumudakitor oni aimo abar ka aiyalama nuka ka
kwap Kana ajenun abeit nak awonite kotoma omoyo?
Kanu Ailip:
Ilip Edeke kocamak Ake aibuses kotakanu kaijar kon ka ngin
nako kanisa.
Ilip Edeke kitodu iboro ngun nu ebwoete kokiding Jo ka
arerengusio Ke nu elelete.
Ilip Edeke aitim Jo kanu acamun amamutu ka araito bala
ajokis.Ilip Edeke kitanap Jo ojokan kanu aijanakin Nges.
Ilip Edeke kitim Jo kanu agongakina oboro nuka akwap kana
itia Nges.
K
7 - ITUKWII NU IDINIKITOS
Kosiom Amos 5:18-6:7
ebuu apak nak etube, ejaunos aitegelenikinata. Cepakit Na
itegelikin ka kere ngun Lu idulokina aswamisio nuka edini.
Kotoma asiometait Na, enera Amos ka ngun Lu luimielasi
apaaran naka Ejakait. Ejai aiyiun ebe itunganan yen ekoto apaaran naka
Ejakait erai itunganan yen emamei ibore yen itukurianit. Ngun Lu ekotos
apaaran naka Ejakait esesenete akeswate emamei ationis ka Edeke, kanu
kangun, idarete ka muno adumun ainakinet naka akuj. Kilimokit oni
asiometait Na ebe, kikotenen da, nui ipu kangun kalu ekotos noi apak nak
Ejakait, eraun ariengunete amamutu aiyalamikin.
Kowanyu epone lo kopotu itunga Lu kopupunat nuikamunitos apak naka
Ejakait kotoma asiometait Na. Kakotos noi. Akirot nak Abranian Na
itosomatai kane apolou ke, “ajaut ka eipudi lo kayelo loepol ka ituwan yen
mam iyelonototor kajo, aingobel, eipudi lo epol noi, epudi arai akote.”
Ecaai awomisoit. Ekotos itunga nu ka awomite Na epol ka alakanar kanu
abunore nak Ejakait. Ainacakina ka aiyiun kes, kekote nen, apaaran Na erai
Na amutonu mere aica.
Idolokitor Jo nu iwomit Jo amamuto adolore? Arai bonat ijauna ijo ka
amuno Na epol kanu ikoku konye mam kopotu kodolot naipupuno ijo ebe
ake kuwana koponi kolemunai akaulo komotoka aibiror. Arai ibongun
orekon adiope paaran adumun ekon Togo enyami akim. Mam Jo iwomit
bala ipedori ijo atwaniar idio bore kere kotoma apak Na edit. Ileleba aijaar
aitegelenikinata ka nu mam Jo iwomit.
Kiinakinit oni Amos awanyuneta kotoma oinono kec kokor lo 19. Itirianit
nges apaaran naka Ejakait ka etunganan lo ekeri kane ejai engatunyu. Ekeri
nges ka ake gogongu kere, kokere nges ne ejai tianga no ededeng. Esubit
bala etunganan lo erukitor engatunyu, Alomar Togo ke do adumun egolol.
Eketau esomi ka eruki emamei eiyenge, kowanyun nges akuu ido ayiunu,
kiyengun ka ake kanin karwatat do awanyun emun lo ededeng ekonyi.
Kisitikit oni da Yesu ebe apak naka Ejakait ipu aisiriengununata. Kowanyu
nu ebala nges kotoma Matayo7:22-23,
"Katemarete nuipu kapaaran kangin atiar, Ejakait, Ejakait mam
kerek, kipou kadwarata kokirorikon, kokirorikon da kapotu
kerengeasi ajokina, kokirorikon da keswamata aswamisio
nukapedor nuipu?' Kasodi alimor mamakec ebe, 'mam lem kajeni
yes nepecep da. Konyoutu kam ajai yes keswamak nuka epali!' "
Acamunit eong itunga Lu kinera Yesu kane keras itunga luka asesenas ka
paaran nak Ejakait kwape itunga Lu kapaarasia ke Amos. Kopotu koriengut
noi adepar edio tunganan kere adumun ebe Ike’s ikiroria kamamete kotabo
loka aijar.
Okokor lo 21 ka 22 kilimokit oni ebe itunga Lu kakotos noi apaaran
nak Ejakait karaasi itunga luka edini. Iwanyuni ijo Kara’s itunga
lukajas opucito luka edinin. Kopotu kojauna atukona nuka idinin.
Kayangaunenet ainanakineta nuicweo, kainanakineta nu akiria ka
ainanakineta nuka ainapakin kwape ebalari ekisil. Kes, komamu
abuonokin, kopotu kopogakinos naarai eraas nuka edini noi. Ationis
kokokor kalo, kobu Edeke kogir acamun akes ainanakineta.
Kotoma kokor lo 21 kilimokinit oni ebe mamu kobu kopodokin akes ipucito
luka ediini ido mam kapedori aibwo katukona kec. Ike’s ikosisinei nuka
ediin kerai aruo namam kisialamikinit akii Ke. Inyobo itosoma Edeke aituk
Na egogong kane? Inyobo kiyinakin Edeke engeri aima nak itunga ka Lu?
Kamoi Nges etube loka abeit ka adolit (okokor lo 24), Na, atupit, Amos 5:7,
kopotu itunga ke Edeke kopalut kosodet acakar awai. Kobu Edeke kogir
akes aima naarai kajenikitos Luicakakinete adolit kwap ka yes luibelokinete
etube araun adwaris. Nu nges eraunor apaaran ke Ejakait Na emutono noi
kanukes.
Epolok nu oni ejenun kane ebe mam kipedor aitiaka aima Edeke kane jai
edicane ka itunga ice. Kitodikit oni asiometait Na ebe engerit Edeke aima
kangun Lu mam idicasi ka ipapakes. Idelelei Na da kotoma aisisianakin ke
Yesu kotoma Aitutukete Na tetet. Atipit asiometait Na emamei ibore ka
ngin bala a christayone loka Sabati. Ayok aiyiun ekoto kotiro ngin boisit
kaijar wok. Ekoto kitijenar epone lo kiswama ka nu kisiomi oni ka ngun nu
kisomai oni kotoma apak Na ailajara. Ekoto koloma kwap aijar nakiwomit
oni ka apak ngin Na kililingia oni bon.
Kotoma kokor lo 25 isitikit Edeke Ike tunga Na ajatotor amoding. Ingisit
aingiset, “ipotu kereka koinut eong asuban ka ainakineta kamoding ikar
akaisongon?” Kingic oni apak Na kaiman kamoding, Na kanyounia Isirael
KO Misiri alosit akwap nak aisumunet, kejulak kilimokinitos oni emamei
aitodunete nak aputo kere na kasubanit naswamatai anyoun kapak na
kanyounata komoru sinai itoni na kadolioto akwap nak aisumunet. Epedori
araut abeit akes asubanasia koponi kitubwounai adaun ikaru akaisangon.
Elimokit Edeke kes kokor lo 25:
“ijo ekek loka Isirael, ipotu kereka koinut eong asuban ka
ainakineta kamoding ikar akaisangon,eebo, ipotu kodakata Sikut
ekabakakus ka Kaiwan aputosiakus, aacerit naka edekekus, loipotu
kiswamaut."
Ne kejatotor kere amoding kipaliok itunga luka Edeke ido komoete idekesio
ice. Kanu adiakar kana, kalosi Edeke airengiar kes adepar Damasiko.
Kwape itunga Lu kapaarasia ke Noah, mam itunga nu kepodokitos ngaren
kec. Atupit Amos 6:1 kopotu kobwalaros. Kinapakina ka arerengusio nuka
iboro ido komamete ka aiyalolong KO Sion (Yerusalem, Eboma lo apolon
KO Yuda). Kopotu kopuput ayuwaar KO Samaria (ebom loka apolon KO
Isirael). Kamamei ibore yen eron epedori atakanakin kes, naarai, eraas kes
itunga luseuna luka Edeke. Kakoret kainakina toma aswam naka eyekalu.
Kayangunenete akes ainakineta nejai Edeke. Inyobo kapedori aroniar?
Kinera Edeke kane ne ejaas itunga nu etakanete luka Isirael nu eraas
engarenok nuka Ike tunga (ekokor lo 6:1). Kopotu kosesenata akes akwap
bala Na ingarenit ka kwap kere. Kapogas kanu iswamatos kanu akes akwap.
Kowanyu ekes epoget kokor lo 5:26, “Ejook kes adepar oni? Ejaas kes ka
alupok adepar oni?” Iwanyu Jo nu eutasi atakanaun kane? Iswamaete nu
etapit idio kawoni kere aswam. Itirianete ikeskulepek ka nuce. Kibwaikin
aiboisio ace, ituputoros bala ejoka. Kopotu kowanyutu akes abar eriana
kotoma asawa ecie kapol adepar Ike’s idunyeta kanu kangun kopotu
kopuputu ejok iboro kere.
Irwan mwasai duc isesen oni nu iswamaete itunga kasodete oni aipima
awok aimoyoikit kangun isesen oni kanu ejaas nuce? Epatan duc aipupu
ayuwar arai kipedori oni aipima adolokin adoketait ke aiyiun ka ece. Mam
Na erai epone lo ebeitor oni aipima awok awate, kekotenen da. Epone loka
abeit lo ebeitor oni aipima awok wate erai kotoma akirot naka Edeke.
Epedori Na araut apolouke oni anyoun kaipuwes kotunga. Epedor akote oni
alosite bon. Ngun nu ipimaete keskulepek kanu esesnete kes kane jaas nuce
mam edolete adoketait ngin Na ibwaikit Edeke kotoma akirot ke naarai
emamei kaoni yeni edolokit adoketait ke.
Epone ani ebongokina Edeke ejautene no? “Yes luitulwanete apaaran
naeron, Luisukunyete eicolong loka akaje,” (ekokor lo 6:3). Epone ani
itulwanata kes apaaran Na ronon? Mam erai ainger apupun nukamunitos
Kwape Felex kobu kopupu Paul inera nuikamunitos etube lo ebunit kopotu
kes da kotamasi, “Kawanyu eong apak edolit ejukakin eong Jo,”
(Aswamisio 24:25). Kajaas kes ka iboro nuipu kaijar nu akotosi kes anyoun
ka wate kes kotoma aipupu etunganan inera ka kes nuikamunitos
etube.Kokau, akaulo Na ainyama aijar kaidules, epupunete, konye
kwapekwana mam. Nu iswamaata kes ngun, isuburikinete aisukunyuun
eicolong loka akaje. Kawurianut, akes amamutu kaiyuun ka epali eyaun
Edeke aiketakin etube kane ejaas kes.
Kowanyu kokoron 4 pak 6 epone lo kopotu tunga Lu kingalaros toma ajoo
kanu iboro nuka akwap. Lueperete oitadan luka ikel luka etom.
Kamametotor kanu ejok aswam dimarai arionori kotutiokec. Luenyamete
inyamata luidicara ka lueyeete ikosisinei luatai koramete adeudeun.
Luemasete ebino kotoma atanya ka luinyonyoakinos akinyet naejok
aitelekari kere. Ejarito itunga Lu kotoma ailajaar noi. Ike’s isirigin bon
kakotosi kes. Kileleba akes aijar keda abuliasinei, inyamata ka ailajaar.
Kopotu kodolot kuj. Kingobelete ngun nu kejaas ka kes. Kes ka kotosi
itunga kere. Ationis, kekotenen, mam kopotu kopuputu apipilu kanu
“atwaniar Yoseph.” Inyobo itetem akirot Na? Epedori aitetem adwarasit ke
enabi Amos ka inabin ice kwape nges lo kedwarit ebe elosi Edeke atubokin
Ike tunga? Kewutasi aturi ke Yoseph atwanare kotoma omoyo. Itunga Lu
erai engarenok mam kapodokitos akiro nu kedwaritai. Kopotu kojarito
kailajar kapakingin. Kopotu kongerot amunar akes apaaran kanu aipupu
adwariasia nu etube lo ebunit. Kanuka ngun, kodwar Amos ebe eraunos kes
nu sodit alosit aijodorio. Kotoma atipete, kalosete atwaniar iboro kere nu
kajatotor ka kes. Akes aparasia nuka ipucito ka ailajar kadolunete osange.
Mam Amos ineras ka itunga luka Isirael luka apaarasia ke, inera apaarasia
wok lolo, nu ekototor itunga iboro nuka kwap, ekotos aimonanikin bon,
Mam oni ipedori aisiom asiometait Na komam kijenuni ebe inera Amos
kayon. Eyangar akirot ke Edeke apak. Ejautene loka etunganan mam
ijulakina. Itepesenet asiometait Na Lu eyuwar kanukes bon ka Ike’s isirigin
aingit akes ayuwaar. Eyapei apak naka etube. Iwok idinin, abar, ka ejautene
loka ajokan mam elosi araun idio bore kere kapak naka akuriau. Mam ekoto
oni acamakin iboro nuka akwap kana aibwo korot aisimiki oni ajenun
Kristo.
Nutupitono:
Iwadika iboro ice lumam ka paarasia wok epedorete ayuwar
etunganan konye kiminaikina etunganan. Inyobo ewomitos
kes eyangari kes kuj?
Inyobo ngin yen ejai toma asiometait Na inera cut awok
apaaran? Inyobo ngin kajiosi ka itunga luka apaarasia ke
Amos ngin yen kijios ka woni da lolo?
Kipedori oni ailelebikina cut ebe ijai oni kidarakinitere
aiboisit kokuj? Inyobo kiyiinakinit oni agogongu ngin?
Epone ani epatanar oni acamun ebe edolit edicane oni ka
Edeke naarai ija oni kangun kere nuikoto oni nuejok ka kwap
kana? Epone ani kisimikata iboro nuka akwap arai amina
naka akwap kana ka nuijatotor aimo Edeke?
Kanu Ailip:
Arai mam Jo ijen ejok ne ilosi kaijar naikaru kere. Ilip Ejakait
aitim Jo kanu adiakanareta ka ayinakin Jo aitogogongete naka
aitajario.
Ilip Ejakait aingarakin Jo komam imudukanar kobor nuka
akwap kana. Ilip Nges kiteteu Jo kotoma ainakina nejai nges
mam ipodo etia.
Ilip Edeke aitodikin Jo epone lo abwoata iboro nuka akwap
kana kiding Jo ka Nges. Iyiu Edeke komo Nges bon.
E
8 - AIYALAMA KANU LO-
DEBAR
Kosiom Amos 6:8-14
poget nges eyauni Satan aibiror ido ainaki ngun Lu ituritos ekiror
Yesu aibiror kapaarasia wok. Kanu epoget, kopotu itunga ke Edeke
kogeut aipupu bala epedoritos bonik. Kopotu kogeut aipupu mam
ipudasi Edeke. Karaida keyangaritos kes epoget kotoma agogongu naka
idinin kes, kopotu kimuroki kes Edeke. Karai kanuka kanu kobu Edeke
kilaira ebuni atubokin Ike itunga. Nu etupakinete mam erai aiyalam konye
itodunit Na epone lo engeritor Edeke epoget kotoma otawon ka itunga ke.
Elimokit Edeke Ike tunga ebe elosi nges atiakin Yerusalem ka iboro ke kere
kanu naarai nges erai ekolot naka noka epoget (kokor lo 8). Kotoma abugan
ke Daudi ka Solomon, kobu Yorusalem koraun Na kingobelete itunga kere
luka akwap. Kapotenenete ikabakan Kama elwana awanyun abar aila Na
ere arai eboma loka apolon. Kiyalama Edeke aitabar kes. Kobu kobukoki
ake arerengusio ka ailelebikin kes keda aiyalam ka abar. Kanu ekes epoget,
kekote nen, kobu akwap Na kere kijulakin. Kikamaro ere [eboma] kes
kosodet ayangar kes akwapin nu idunyas ka kes. Arerengusio nuka abar
kayalatotor kes koponi kicakacakai. Ekibuga kes da esalakin emamei ibore
kere. Epoget lo ka kwap kere ibiruno kwap.
Ekokor lo 9 kilimokit oni ebe araida esalat itunga itomon kotogo,
katwakete. Akirot etogo mam erai aduketait konye ateker arai ekale.
Apolouke ekiror noka ekale kalemario cut. Erai Na adiopet kakuriau Na
epolo noi kane ejaas isiraelin. Kakotos ekes kiror lo ekale eiyasi.
Kotoma okokor lo 10 itetemi edunyiet lo ebuni Togo aimo ngun Lu ajarata
kosodi alemar nu katwak (ka ne alemar nu ejaret awai kane ejaas Lu
atwak). Kedumu nges Lu ejaret kotogo, ikwengar Lu ejaret nu ikamunitos
einer ekiror ka Ejakait. Inyobo eyinakin ikwengario luejaret nu kamunitos
einer ekiror ka Ejakait? Epedor abongokinete araut naarai kerai Ejakait nges
kijukuni atwanare Na. Kobu Amos kiticau Na kokor lo 3:6. Kanu akuria
akadaki Edeke, mam bobo kadolit alimun ekekiror. Kwape adiakanarak nu
itepesenitai, mam kadolit einer ekiror ka Ejakait keda aitukes kes.
Kotoma okokor lo 11 itetemit Edeke Lu etakanikinete itogoi kes ka iboro nu
ejatatar ka kes. Kotoma anyunyura asurokin kes, keinakit Ejakait
aicorakinet atiyaikin itogoi luka akwap kosalakis eras abilibilenIn. Itogoi
luka apolok ka Lu didik, etiakinio kotoma otube loka apolon loka Edeke.
Kotoma kokor lo 12 ka 13, itetemit Amos inyobo kanyunyurikinor Ejakait.
Egeunit ne ka aingiseta nu etupatupas. Kingin aingisete kane ebongokitai
epone lomam ebeit. Ekeret kereka